Wyobraź sobie świat, w którym najpotężniejszy władca nie gromadzi wojsk, nie żąda pokłonu ze strachu i nie zamyka się za grubymi murami pałacu, lecz klęka przy człowieku, by obmyć mu stopy i oddać za niego życie. Właśnie taka jest logika uroczystości Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata, którą przeżywamy w tę ostatnią niedzielę roku liturgicznego – i w której w Polsce rozbrzmiewa dzisiaj szczególna radość Światowego Dnia Młodzieży.
Zrodzona z burz XX wieku: jak powstała ta uroczystość?
Uroczystość Chrystusa Króla nie pojawiła się w kalendarzu Kościoła jako pobożna dekoracja ani teoretyczna ciekawostka. Ustanowił ją papież Pius XI w 1925 roku encykliką Quas primas – w czasie, gdy Europa i świat po wstrząsie I wojny światowej coraz częściej ulegały pokusie skrajnych ideologii, kultu siły oraz przekonaniu, że Bóg nie ma już nic do powiedzenia w życiu społecznym i codziennym.
Papież chciał przypomnieć światu prostą, a zarazem rewolucyjną prawdę: żadna ludzka władza, moda ani system nie ma monopolu na prawdę i człowieka. Po reformie kalendarza liturgicznego wprowadzonej przez papieża Pawła VI w 1969 roku uroczystość przeniesiono na ostatnią niedzielę roku kościelnego. Dzięki temu zamyka ona cały cykl – od Adwentu, przez narodziny, krzyż i zmartwychwstanie – wskazując cel, do którego zmierza historia.
„Królestwo moje nie jest z tego świata” – te słowa wypowiedziane przed Piłatem nie oznaczają ucieczki od rzeczywistości, lecz jej głębokie przemienienie przez miłość i prawdę.
Dlaczego ten „inny” Król potrafi dziś poruszyć?
W codziennym pędzie łatwo ulec złudzeniu, że o wszystkim decydują nagłówki, algorytmy, wpływy albo głośniejszy krzyk. Tymczasem Chrystus działa inaczej: nie narzuca się przemocą, lecz zaprasza do zaufania.
Dzisiejsza niedziela w całym Kościele powszechnym ma wyjątkowy charakter. Obchodzimy X Światowy Dzień Ubogich, ustanowiony przed dekadą przez papieża Franciszka. To dzień, który ma nas – jako wspólnotę uczniów Chrystusa – zatrzymać w codziennym pędzie i postawić w centrum to, co sam Jezus uznał za sprawdzian naszej wiary: wrażliwość na drugiego człowieka, zwłaszcza tego, który nosi brzemię cierpienia, biedy i odrzucenia.
Dziesięć lat drogi ku wyobraźni miłosierdzia
Gdy Ojciec Święty Franciszek ogłaszał ten dzień na zakończenie Jubileuszu Miłosierdzia, pragnął, by ubodzy nie byli postrzegani jedynie jako statystyki czy obiekty doraźnej pomocy, ale jako bracia i siostry, w których obliczu przegląda się sam Chrystus. Przez minione dziesięć lat to święto mocno wpisało się w kalendarz naszej duszpasterskiej wrażliwości. Przypomina nam ono, że miłość chrześcijańska nie akceptuje obojętności.
Jeszcze wielu spośród nas pamięta okres, w którym dzisiejsze święto było zakazane. Zapewne niejednemu z młodych ludzi wydaje się to nieprawdopodobne. Polacy bowiem o odzyskanie niepodległości musieli bardzo długo walczyć, a gdy ją odzyskali to na krótko. Pamiętnego 11 listopada 1918 roku wielka radość i triumf przepełniły polskie serca. Dziś nie tylko chcemy uroczyście uczcić tamten czas, ale zastanowić się jak kochać Ojczyznę i być jej najlepszym patriotą.
Ojczyzna – ziemia ojców, kraj urodzenia, kraj rodzinny, ale nie jest to samo, co państwo. Bo można pozbawionym państwa a mieć swoją ojczyznę, nasi dziadowie dawno temu śpiewali „Ojczyznę wolną racz nam wrócić Panie!”. Ojczyzna jest to dobro duchowe, złożone z języka, kultury, historii i tradycji, to pamięć o zwycięstwach i klęskach. Nie można w tym szeregu wartości pominąć również wiary i Kościoła.
A co to jest patriotyzm? W Słowniku Języka Polskiego czytamy: „Postawa społeczno-polityczna i forma ideologii, łącząca przywiązanie do własnej ojczyzny, poczucie więzi społecznej oraz poświęcenie dla własnego narodu z szacunkiem dla innych narodów” jest to zatem miłość do ojczyzny i rodaków, czyli robienie wszystkiego, aby była najpiękniejsza i najmocniejsza.
W Narodowe Święto Niepodległości stawiamy sobie ważne pytania: co dzisiaj znaczy dla nas ojczyzna? Czy troszczymy się o jej dobro? A może już nas ogarnął kosmopolityzm? Może wszędzie nam dobrze, gdzie jest pieniądz? Jak to jest z naszym patriotyzmem?
Dzisiaj mija 108 lat od dnia odzyskania niepodległości. Co my dziś myślimy o naszej ojczyźnie? Dosyć rzadko używamy słowa ojczyzna. Kard. Karol Wojtyła w poemacie „Myśląc ojczyzna” pisze: „Ojczyzna – kiedy myślę – wówczas wyrażam siebie i zakorzeniam, (…) z niej się wyłaniam (…), gdy myślę ojczyzna - by zamknąć ją w sobie jak skarb”. Pamiętając o miłości swojej ziemskiej ojczyzny, nie możemy zasklepiać się we własnym, ciasnym egoizmie. Można miłować Polskę ze wszystkich sił – w dobrym sensie – otwartym na cały świat.
Żyjemy w czasie, w którym polska rzeczywistość społeczna i polityczna przypomina rozfalowane morze. Niezależnie od naszych osobistych poglądów, sympatii czy oceny bieżących wydarzeń, wszyscy na co dzień doświadczamy napięcia, podziałów i gorących sporów, które wdzierają się do naszych domów, miejsc pracy, a czasem nawet relacji sąsiedzkich i rodzinnych. Emocje biorą górę, a słowa często ranią zamiast budować.
Jako rodzina parafialna zadajemy sobie wówczas pytanie: jak odnaleźć się w tym pejzażu? Gdzie szukać punktu oparcia, który nie zawodzi?
Kościół – dom wspólny, ponad podziałami
Kościół ze swojej natury jest miejscem, które gromadzi wszystkich – bez względu na legitymacje partyjne, poglądy ekonomiczne czy wizje rozwoju państwa. Przy jednym ołtarzu klękają ci, którzy inaczej patrzą na jutro naszej Ojczyzny. I w tym tkwi największa siła wiary: potrafi ona przekroczyć mury, które na co dzień wznosimy między sobą.
Listopad w polskiej tradycji ma niezwykłą, niemal namacalną scenerię. Poranki otulone są mgłą, na cmentarzach tysiące zniczy rozbłyskują ciepłym, migotliwym blaskiem, a w powietrzu unosi się zapach chryzantem i wosku. Gdy stajemy przy grobach naszych bliskich, łatwo o smutek czy nostalgię. Jednak Kościół w te dni – Uroczystość Wszystkich Świętych oraz Wspomnienie Wszystkich Wiernych Zmarłych – zaprasza nas do czegoś znacznie głębszego niż tylko ludzka pamięć: do przeżywania chrześcijańskiej radości i nadziei, które zakorzenione są w tajemnicy Świętych Obcowania.
Czym właściwie jest ten czas i jak możemy realnie pomóc tym, którzy odeszli przed nami? Odpowiedzią są dary, które Kościół składa w nasze ręce: odpusty zupełne i cząstkowe.
Tajemnica Świętych Obcowania – niewidzialna sieć miłości
Zanim sięgniemy po dar odpustów, warto przypomnieć sobie fundament naszej wiary, który wyznajemy w Credo: „Wierzę w obcowanie świętych”.
Co to oznacza? Kościół nie jest jedynie ziemską organizacją, ale żywym organizmem – mistycznym Ciałem Chrystusa.
Szkielety, wiedźmy, zakapturzone postacie, świecące dynie i wciąż powtarzające się pytanie: „Cukierki albo psikus?”. To widok, który jeszcze kilkanaście lat temu budził w Polsce zdziwienie, a dziś stał się stałym elementem jesiennego krajobrazu. Z roku na rok celebrowanie Halloween wchodzi w naszą rzeczywistość coraz śmielej – w szkołach organizowane są przebierane bale, witryny sklepowe przeplatają się motywami grozy, a kultura kosmopolityczna zdaje się całkowicie wypierać rodzimą pamięć o zmarłych.
Gdy tekst ten, pod tym samym tytułem, ukazał się po raz pierwszy – dokładnie 15 lat temu "W Rodzinie Józefa" 08/2011 (90), s. 13 – zjawisko to było dla wielu nowinką z Zachodu. Dziś widzimy wyraźnie, jak bardzo zakorzeniło się ono w przestrzeni publicznej. Warto więc na chłodno, z perspektywy czasu, postawić pytanie: z czym tak naprawdę mamy do czynienia i dlaczego jako chrześcijanie nie powinniśmy przechodzić obok tego obojętnie?
Słowa, które kryją więcej, niż nam się wydaje
Najpierw przypomnijmy znaczenie samego słowa „Halloween”. Okazuje się, że nie jest ono niczym innym jak tylko zniekształceniem określenia pochodzącego z Irlandii: All Hallows' Eve, to znaczy: wigilia Wszystkich Świętych – ta sama, którą Kościół obchodził niegdyś uroczyście do 1955 roku.




